Spalkje

Aan het eind van een orthodontische behandeling wordt vaak een spalkje (retentiespalk of ‘draadje’) achter de tanden vastgezet om de tanden na afloop zo recht mogelijk te houden. Een spalkje bestaat uit een aantal dunne, in elkaar gevlochten metalen draadjes. Het wordt door een orthodontisch laboratorium op een gebitsmodel op maat gemaakt en van een op het gebit passend bevestigingshoesje voorzien. Hiermee kan een spalkje met speciale lijm (composiet) heel precies aan de achterkant van de tanden worden vastgeplakt.

In het algemeen wordt aangeraden om spalkjes zo lang mogelijk te laten zitten, omdat tanden levenslang in beweging blijven. Een spalkje moet wel altijd tandheelkundig onder controle worden gehouden. In eerste instantie doet de orthodontist dit zelf. Daarna zal hij de tandarts vragen om het spalkje tijdens de reguliere gebitscontroles verder onder controle te houden. Deze wordt dan tevens verzocht om indien nodig reparaties uit te voeren. Daarnaast kunnen patiënten bij problemen met spalkjes desgewenst ook altijd contact met de orthodontist opnemen.

Meestal worden alle tanden aan het spalkje bevestigd, zodat het zo stevig mogelijk vast blijft zitten. Bij het merendeel van de patiënten blijven spalkjes dan ook goed zitten. De meeste patiënten hebben er nauwelijks enige last van. Toch kan een spalkje bij grote krachten gedeeltelijk of helemaal losraken. Eet daarom geen harde dingen met je voortanden. Je vermijdt daarmee dat het spalkje losraakt of dat het verbuigt en je voorkomt reparatiekosten.

Het is van groot belang dat de patiënt ook zelf controleert of een spalkje bij alle tanden goed vastzit en of de tanden goed recht blijven staan. Laat er bij twijfel altijd tijdig naar kijken en wacht niet tot het reguliere (half)jaarlijkse controlebezoek aan de tandarts! Hiermee voorkom je dat tanden geleidelijk aan steeds schever gaan staan. Als er niets aan gedaan wordt kunnen tanden na verloop van tijd zo scheef gaan staan dat ze niet meer aan het spalkje kunnen worden vastgeplakt. Ze moeten dan eerst weer met een beugel in de rij worden gezet.

Puntsgewijs volgt hieronder een overzicht van de meest voorkomende problemen met spalkjes en de mogelijke oplossingen hiervoor. Ook wordt ingegaan op de kosten hiervan.


Problemen met spalkjes en oplossingen

1) De lijm waarmee het spalkje vastzit is bij één of meer tanden losgeraakt.
Dit veelvoorkomend probleem kan meestal relatief eenvoudig worden opgelost door de tanden na verwijdering van de oude lijm weer met nieuwe lijm aan het spalkje vast te zetten. Dit is echter uitsluitend mogelijk als de tanden niet al teveel zijn verplaatst.

2) Het spalkje is in zijn geheel losgeraakt.
Dit probleem komt niet zo vaak voor. Indien de patiënt het spalkje nog heeft en de tanden niet al teveel zijn verplaatst, kan het vaak na verwijdering van de oude lijm weer met nieuwe lijm worden vastgezet. Als het spalkje verloren is geraakt zal er door het orthodontisch laboratorium op een recent gebitsmodel een nieuwe moeten worden gemaakt. Er moet dan ook weer een nieuw bevestigingshoesje worden gemaakt.

3) Het spalkje is gebroken.
Bij het zoeken naar een oplossing zal de orthodontist eerst nagaan of er mogelijk een oorzaak voor de breuk te vinden is. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de breuk wordt veroorzaakt doordat er bij het kauwen op het draadje wordt gebeten. Ook kan tandenknarsen tot breuk van een spalkje leiden, indien er metaalmoeheid in het draadje optreedt.
Afhankelijk van de mogelijke oorzaak van de breuk en de individuele gebitssituatie wordt vervolgens bekeken wat de beste oplossing is. Soms is het mogelijk om het uiteinde van het draadje in te korten zodat er niet meer op wordt dichtgebeten. In andere gevallen kan het wenselijk zijn om het spalkje in zijn geheel te vervangen. Indien de kans echter groot is dat een nieuw spalkje opnieuw zal gaan breken, kan ook worden besloten tot het maken van een ‘afbouwbeugel’. Dat is een ander type beugel om het gebit na een beugelbehandeling zo goed recht te houden. Deze beugel is uitneembaar en hoeft alleen ’s nacht te worden gedragen. Veelal zullen dan de resterende spalkdelen eerst worden verwijderd, waarna een afdruk van het gebit voor een gebitsmodel wordt gemaakt. Dit wordt door het orthodontisch laboratorium gebruikt voor het vervaardigen van de ‘afbouwbeugel’. Er bestaan ook afbouwbeugels die je vrijwel niet ziet (onzichtbare retentiebeugels).

4) Het spalkje zit overal goed vast, maar er treden toch tandverplaatsingen op.
Dit is een probleem dat zich verhoudingsgewijs weinig voordoet. Doorgaans is er in dat geval slechts sprake van geringe tandverplaatsingen, die samenhangen met de natuurlijke neiging van tanden om in beweging te blijven. Hiervoor is meestal geen behandeling nodig.
Soms komen er echter ook grote en duidelijk zichtbare tandverplaatsingen voor. Mogelijk is het spalkje dan verbogen, maar vaker nog is de oorzaak onduidelijk. In het geval dat er grote tandverplaatsingen hebben plaatsgevonden kunnen orthodontische en/of tandheelkundige behandelingen wenselijk is.

Ten slotte kan in zijn algemeenheid worden gesteld dat het vaak aan te raden is om een 'afbouwbeugel' of onzichtbare retentiebeugel te laten maken in plaats van telkens weer een spalkje opnieuw  te repareren, indien er almaar problemen met een spalkje zijn. Ook kan soms worden overwogen om het spalkje te verwijderen en de stand van het gebit eerst eens een tijdje gewoon onder controle te houden om te beoordelen of er überhaupt nog wel een nieuw spalkje of 'afbouwbeugel' nodig is. Met name in het geval dat de orthodontische behandeling lang geleden heeft plaatsgevonden en het spalkje al geruime tijd achter de tanden heeft gezeten, kan aan deze laatste optie worden gedacht.


Kosten van reparatie en vervanging van spalkje

Reparaties aan spalkjes zijn niet gratis. Sowieso moeten altijd eerst de oude lijmresten met een polijstboortje worden verwijderd. Vervolgens zijn er de kosten om de van het spalkje losgeraakte tand(en) na een voorbehandeling met een zure gel (ets) met nieuwe lijm en een onderlaagje vast te plakken. In het geval dat er een geheel nieuwe spalk moet worden gemaakt, komen daar ook nog de materiaalkosten van een gebitsafdruk, gebitsmodel, het nieuwe spalkje en het op maat gemaakte bevestigingshoesje bij. Als tanden zo scheef zijn gaan staan dat ze eerst met een beugel weer in de rij moeten worden gezet, zijn er ook nog de bijkomende kosten van een nieuwe beugelbehandeling. De hiermee samenhangende kosten zijn afhankelijk van het type beugel(s), de duur van de behandeling en het aantal controlebezoeken. Mochten er daarnaast ook nog andere tandheelkundige behandelingen nodig zijn, dan zullen deze separaat door de desbetreffende zorgverleners in rekening worden gebracht.

Samenvattend kan worden gesteld dat de totale kosten van het repareren of vervangen van een spalkje afhangen van het aantal tanden dat niet meer aan het spalkje vastzit en wat er precies aan herstel moet worden gedaan. Dit hangt altijd van de individuele situatie af en zal eerst door de orthodontist in de mond moeten worden beoordeeld. Na een consult kan hij een begroting van de kosten geven.


Belangrijkste punten:
1) Eet geen harde dingen met je voortanden als je een spalkje hebt.
2) Maak bij twijfel over het vastzitten van een spalkje en het recht blijven staan van het gebit altijd tijdig een afspraak bij de tandarts of orthodontist en blijf niet met een mogelijk ondeugdelijk spalkje rondlopen!
3) De mogelijkheden en kosten van het vastzetten van een spalkje dat niet meer goed vastzit hangen af van het aantal tanden dat niet meer aan het draadje vastzit en van eventueel opgetreden tandverplaatsingen. Na onderzoek kan de orthodontist hier een kostenopgave van geven.